|
|
Szlak cysterski na Dolnym Śląsku
EUROPEJSKI SZLAK CYSTERSKI
Cystersi należą do najstarszych formacji zakonnych, które wyłoniły się w Średniowieczu i to pod koniec XI wieku. Jako opozycja duchowa, wywodząca się bezpośrednio z zakonu benedyktynów, stanęła naprzeciw zrytualizowanemu życiu religijnemu, przerostowi formy nad treścią. Głosiła powrót do źródeł – pierwotnej reguły Św. Benedykta z Nursji, preferującej prostotę, żarliwość, połączoną z dużą duchowością.
Nie sposób przecenić roli jaką przez kolejne wieki odegrali cystersi w kształtowaniu krajobrazu kulturowego Europy. Zasięg tej działalności poniekąd wyznaczył granice współczesnej zjednoczonej Europy.
Ta wszechstronna działalność, poza duchowością objęła również gospodarkę oraz życie artystyczne
Św. Robert z Molesmes, jeszcze jako benedyktyn, w trosce o odnowę życia monastycznego założył w 1098 r. pierwszy klasztor w Burgundii, koło Dijon, który wkrótce nazwano Citeaux (łac. Cistercium). Następcą Św. Roberta został już w 1099 r. Albertyk, którego uznaje się za „Ojca Nowego Zakonu”. Kolejny opat Stefan Harding (1060-1134), z pochodzenia Anglik, był twórcą podstawowych dokumentów. Z klasztoru w Citeaux, dającego nazwę nowemu zakonowi, utworzono pierwsze protoopactwa: La Ferté (1113 r.), Pontigny (1114 r.), Clairvaux i Morimond (1115 r.). Z opactw tych wywodziły się kolejne filie.
Zakon przeżywał niezwykły rozwój w okresie działalności Św. Bernarda, późniejszego opata Clairvaux (1112-1153), uważanego za współzałożyciela i patrona cystersów. Jeszcze za życia tego wielkiego mistyka i teologa założono prawie 350 opactw na obszarze ówczesnej, katolickiej Europy (Portugalia, Hiszpania, Włochy, Anglia, kraje niemieckie, Czechy, Polska i kraje skandynawskie). Pod koniec XIII w. liczba ta wzrasta do około 700.
Na Dolny Śląsk cystersi sprowadzeni zostali z niemieckiego opactwa Pforta nad Saalą (filiacja morimondzka przez Kamp i Walkenried) i osadzeni w Lubiążu nad Odrą w 1163 r. Inicjatorem tej fundacji był książę´ Bolesław I Wysoki, syn Władysława II Wygnańca, a wnuk Bolesława Krzywoustego. Tradycja wygnanych Piastów Śląskich, których pochowano właśnie w Pforcie wiązała księcia po odzyskaniu ojcowizny w naturalny sposób z tym opactwem.
Lubiąscy cystersi założyli nowe filie na Dolnym Śląsku jak i poza jego granicami. Pierwsza filia powstała w Mogile (Kacice) koło Krakowa (1218-1226), na Śląsku zaś w Henrykowie (1222- 1228), kolejna w Kamieńcu koło Ząbkowic (1246-1247). Byszewo na Pomorzu, koło Koronowa (1250-1256), jest ostatnią filia lubiąską.
Natomiast opactwo w Krzeszowie (1292) należy do filiacji henrykowskiej. Godny podkreślenia jest fakt ufundowania przez księcia Henryka Brodatego i jego żonę Św. Jadwigę pierwszego klasztoru mniszek, przybyłych z Bambergu (1202) do Trzebnicy. Ten żeński klasztor oddany pod opiekę cystersom, utworzył swoje filie w Ołoboku (1213) koło Kalisza oraz w Owińskach koło Poznania (1250).
Na Dolnym Śląsku szlak cysterski można wytyczyć zgodnie z chronologią, topografia i obrotem Ziemi. Rozpocząć trzeba po prawej stronie Odry od północnego Lubiąża i podążać w kierunku wschodnim do Trzebnicy, dalej na południe, przez Wrocław, już po lewej stronie Odry, do Henrykowa i Kamieńca, a stamtąd na zachód, aby zakończyć w Krzeszowie.
Źródło:
Dolnośląska Organizacja Turystyczna:
Przewodnik - informator "SZLAK CYSTERSKI NA DOLNYM ŚLĄSKU"
Gród w Lubiążu, usytuowany nad jedną z najstarszych przepraw rzecznych przez Odrę, powstał w epoce wczesnofeudalnej w XII w. uważany był już za bardzo stary. Najprawdopodobniej z grodem tym powiązany był klasztor benedyktynów przebywających tam może nawet od połowy XI wieku. Zastąpili ich cystersi sprowadzeni w 1163 r. z Pforty nad Saalą w Turyngii. Nowy zakon obok zadań gospodarczych miał wzmacniać pozycję Kościoła... [więcej]
W dokumencie z 22 listopada 1202 r. czytamy, że książę Henryk I Brodaty ufundował „na własnej ziemi i własnym kosztem” klasztor żeński w Trzebnicy. Uczynił to „dla zbawienia duszy ojca, swojej i dusz pozostałych drogich bliskich, na chwalę Boga i Św. apostoła Bartłomieja”. Przy zakładaniu klasztoru miała też swój szczególny udział Świątobliwa małżonka fundatora, Jadwiga. Biograf pisze, że „jej rady i napomnienia skłoniły księcia do budowy żeńskiego klasztoru”... [więcej]
Zespół klasztorny cystersów w Krzeszowie jest najbardziej znanym zabytkiem leżącym w powiecie kamiennogórskim. Obiekt został wytypowany do wpisania na listę światowego dziedzictwa kulturowego UNESCO. Opactwo w Krzeszowie to perła europejskiego baroku, najcenniejszy zabytek architektury na Śląsku. Początki opactwa krzeszowskiego sięgają roku 1292, kiedy to księżna Anna, wdowa po Henryku II Pobożnym, ofiarowała benedyktynom z czeskich Opatovic miejsce na założenie klasztoru... [więcej]
Początek działalności kamienieckich cystersów w Bardzie datuje się na 1247 r. W dawnej kasztelanii znajdowała się kaplica, w której odprawiano nabożeństwa dla załogi i okolicznej ludności. W 1189 r. kaplicę tę przejęli, przebywający tutaj do 1208 r. joannici ze Strzegomia, później augustianie. W pierwszej połowie XII w. w kaplicy zakonnej została umieszczona figura Matki Bożej. Jest to najstarsza drewniana rzeźba romańska zachowana na Dolnym Śląsku... [więcej]
Opactwo położone po wschodniej stronie rzeki Oławy, otoczone murem klasztornym o czytelnym przebiegu związane jest przestrzennie ze wsią Henryków, zlokalizowaną po zachodniej stronie, wzdłuż szlaku prowadzącego z północy na południe. Stąd przez dwie bramy główne i mosty można się przedostać do kompleksu gospodarczego (brama północna – Dolna, z 1680 r.), obok której zachowały się ruiny średniowiecznego kościoła św. Andrzeja oraz do kompleksu klasztornego... [więcej]
Opactwo cystersów w Kamieńcu Ząbkowickim, położone w dolinie Nysy Kłodzkiej, u ujścia Budzówki i u podnóża Gór Bardzkich powstało na zrębach klasztoru augustianów. Fakt ten mógł wpłynąć na odmienny układ przestrzenny od pozostałych założeń cysterskich na Śląsku – zespół klasztorny zlokalizowano nie po południowej, lecz północnej stronie kościoła. Zachowały się jedynie relikty tego średniowiecznego klasztoru, ukazane po dokonaniu architektoniczno-archeologicznych badań. Przetrwało natomiast północne skrzydło klasztoru wg stanu z jego przebudowy i barokowej rozbudowy dokonanej na przełomie XVII/XVIII w. ... [więcej]