Szlakiem Podziemnych Budowli Śląska

Świat podziemi z dawien dawna intrygował człowieka. Ciemne korytarze i ciasne zakamarki zawsze wywoływały nastrój tajemnicy, grozy i piękna. Ziemie południowo-zachodniej Polski nie pozbawione są naturalnych i ludzką ręką wzniesionych podziemnych labiryntów. Nie brakuje miejsc zagospodarowanych z myślą o turystach, ale i takich, które przyciągają odkrywców i ryzykantów. Należy jednak uczynić ważną uwagę: wiele spośród tych obiektów to miejsca pamięci narodowej. W czasie II wojny światowej powstawały bunkry i sztolnie, przy drążeniu których zginęły tysiące więźniów hitlerowskich obozów pracy.

W Sudetach znajduje się wiele jaskiń. Jednak tylko jedna z nich jest profesjonalnie zagospodarowana i udostępniona do zwiedzania z przewodnikiem. Jest to jedna z najpiękniejszych polskich jaskiń. Mowa o Jaskini Niedźwiedziej w Masywie Śnieżnika Śnieżnika. Jaskinię odkryto w 1966 r. w górach koło wsi Kletno, niedaleko Stronia Śląskiego. Do dziś odkryto ponad 3 km korytarzy usytuowanych na kilku poziomach, z czego do zwiedzania udostępniono jedynie kilkusetmetrowy odcinek. Turystyczna trasa wiedzie przez fragment jaskini, gdzie można zobaczyć oszałamiającą różnorodność form naciekowych. Szczególnie piękne są: 8 metrowa kaskada naciekowa, bogaty „wystrój” tzw. Sali Pałacowej oraz niezwykłe misy martwicowe, wypełnione wodą i kalcytami o przedziwnych kształtach. W pawilonie wejściowym znajduje się interesująca ekspozycja minerałów, a także rekonstrukcja szkieletu niedźwiedzia jaskiniowego odnalezionego w trakcie prac badawczych.

Na obszarze Jury Krakowsko-Częstochowskiej (w granicach województwa śląskiego) naliczono ponad 500 jaskiń i schronisk skalnych. Największymi skupiskami odznaczają się Sokole Góry (warto odwiedzić m.in. Jaskinię Maurycego, Koralową) i rejon Olsztyna (ok. 80 jaskiń, z najgłębszą na Jurze Jaskinią Studnisko).

Także w Beskidach jest wiele interesujących jaskiń, choć większość z nich jest chroniona i niedostępna. Miłośnicy speleologii z pewnością nie zawiodą się, penetrując skalistą Jaskinię Malinowską i Jaskinię Lodową, czy kompleks pięciu jaskiń na zboczach Skrzycznego. Większego doświadczenia wymaga eksploracja Jaskini Pajęczej czy jaskiń na Trzech Kopcach. Warto zobaczyć też jaskinię Salmopolską i owianą legendą - jaskinię na Malinowskiej Skale (tutaj swoje łupy chował Ondraszek - XVIII-wieczny góralski zbójnik), Jaskinię Komonieckiego w Beskidzie Małym, jaskinię w Sopotni zwaną Wickową w Beskidzie Żywieckim. Wiele jaskiń jest także w Wiśle, Szczyrku czy Ślemieniu.

20 km od Wałbrzycha znajduje się niewielkie miasteczko Głuszyca. Niedawno udostępniono tu zwiedzającym niezwykłe sztolnie tajemniczego Podziemnego Miasta w zboczach góry Osówka. Podziemia te są pozostałością po szalonych planach dygnitarzy III Rzeszy, którzy od 1943 r. realizowali w Górach Sowich militarny projekt „Riese” (Olbrzym). Siłami więźniów obozów koncentracyjnych (m.in. z Gross Rosen) w górach tych wydrążono dziesiątki kilometrów podziemnych hal i korytarzy o niejasnym przeznaczeniu. Trasy udostępnione dla turystów mają ponad 1700 m.

Drugim z udostępnionych turystom podziemnych kompleksów są Podziemne Fabryki Walimia. Wejście do nich znajduje się przy drodze z Walimia do wsi Rzeczka. Ogromne korytarze mają 750 m długości. Czemu naprawdę miała służyć ta niedokończona inwestycja, nie wiadomo do dziś.

Nowością jest możliwość zwiedzenia tuneli pod zamkiem Książ, na co zainteresowani dawno czekali (na razie tylko jeden odcinek). Także tu mamy do czynienia z działalnością władz III Rzeszy.

Kto interesuje się historycznymi podziemiami powinien odwiedzić zabytkowe Kłodzko. Nad miastem góruje unikatowa pruska twierdza z XVIII w. Podziemna trasa turystyczna w twierdzy ma 600 m długości i wiedzie bardzo ciasnymi korytarzami. Jest ona fragmentem wielkiego labiryntu minerskiego. Minerzy mieli podkradać się tymi korytarzami do pozycji wroga atakującego wzgórze. W czasie ostatniej wojny naziści więzili w twierdzy jeńców z wielu krajów Europy. Pod kłodzką starówką biegnie natomiast trasa o zupełnie innym pochodzeniu Podziemna Trasa Turystyczna 1000-lecia Państwa Polskiego. Jak w wielu średniowiecznych miastach, tak i pod Kłodzkiem mieszczanie wydrążyli kilometry piwnic. Uratowane przed zawaleniem są dziś jednym z ciekawszych takich obiektów w kraju. Trasa ma 500 m długości.

W Srebrnej Górze pomiędzy górami Sowimi i Bardzkimi na wzgórzach wznoszą się pozostałości po systemie fortów obronnych pochodzących z okresu wojen między Prusami a Austrią o panowanie na Śląsku. Największym z trzech udostępnionych do zwiedzania fortów jest słynny Donżon. Także tutaj w czasie II wojny światowej było więzienie dla jeńców.


Źródło:
"Szlaki tematyczne Śląska" - Dolnośląska Organizacja Turystyczna, Opolska Organizacja Turystyczna, Śląska Organizacja Turystyczna