Szlakiem Starych Zamków Śląska

Na ziemiach całego Śląska przez wieki budowano siedziby książąt, rycerzy i rodów magnackich. Ale siedziby te, ponieważ leżały na pograniczu, wymagał  skutecznej ochrony. Dlatego, patrząc na mapę rozmieszczenia warowni w Polsce, właśnie tutaj dostrzec można ich wyjątkowe zagęszczenie. Jest tu kilkadziesiąt zamków warownych, które nieraz poważnie nadwątlone przez czas zachowały swój charakter „orlich gniazd”; ale i takich, które wielokrotnie przebudowywano w duchu zmieniających się epok. Wszystkie w równym stopniu przyciągają turystów rozmiłowanych w pięknie i zagadkach przeszłości.

Wyprawę szlakiem zamków śląskich warto rozpocząć od Oleśnicy i XIV – wiecznego książęcego zamku – jednego z lepiej zachowanych zamków renesansowych Polski. Ma on dziedziniec, krużganki, wieżę i sgraffitową dekorację.

Zupełnie inny, choć także renesansowy, jest kameralny zamek na wodzie w Wojnowicach, na  zachód od Wrocławia. Ceglana budowla stanęła tu w XVI w., jako własność wrocławskich mieszczan, Bonerów.

Atrakcją Głogowa jest zamek książąt piastowskich. Piastowscy książęta rezydowali w zamku już od XIII w. Dzisiejszy kształt nadano budowli w XVII w. Po zniszczeniach wojennych zamek odbudowano w latach 70. XX w. Obecnie jest siedzibą Muzeum Archeologiczno-Historycznego.

Na wysokim bazaltowym stożku dawnego wulkanu, niedaleko Legnicy, ciemnieje na tle lasu oryginalna i niezwykle romantyczna bryła warowni Grodziec.

Zamek Czocha nad Jeziorem Leśniańskim to świetnie zachowana budowla korzeniami sięgająca średniowiecza. Założenie zamku przypisuje się królowi czeskiemu Wacławowi II. Zamczysko przebudowano w początku XX w., zachowując jednak stylowe elementy gotyku, renesansu i baroku. Na przeciwnym brzegu jeziora warte uwagi są ruiny zamku Rajsko.

Ukryty wśród Borów Dolnośląskich zamek Kliczków to XIII-wieczna warownia, przebudowana w XVI wieku na renesansową magnacką rezydencję. Po niedawnej odbudowie odzyskał swój dostojny blask. Przy zamku - osobliwy cmentarz psów i koni dawnych właścicieli.

Położony na granitowej górze u stóp Karkonoszy zamek Chojnik zbudowali co prawda Piastowie, ale przez wieki rezydował w nim ród Schaffgotschów. W zamku znajduje się niewielkie muzeum i schronisko turystyczne. Odbywają się tu turnieje rycerskie organizowane przez bractwo rycerskie Zamku Chojnik.

Książęca warownia w Bolkowie to „żelazny” punkt wycieczek po regionie. Średniowieczne zamczysko posiada charakterystyczną, doskonale zachowaną  kamienną wieżę ostatecznej obrony, tzw. bergfried lub stołp. Najlepiej przyjechać latem, by uczestniczyć w słynnych na całą Europę
turniejach rycerskich...[więcej]

W pobliżu Wałbrzycha, nad malowniczym wąwozem rzeki Pełcznicy góruje prawdziwy gigant, jeden z największych w Polsce: zamek Książ. Zbudowany przez świdnickich Piastów w XIII w. przez wieki był siedzibą rodu Hochbergów. Świetnie zachowane wieże zamkowe, tarasowe ogrody, komnaty, wystawne sale, korytarze, dziedzińce - wszystko prezentujące się w gatunkowym eklektyzmie wielu stylów.

Pozostałością architektonicznych tradycji Piastów świdnickich jest także renesansowy zamek Grodno w Zagórzu Śląskim. Wnętrza komnat i korytarzy zdobią stare obrazy, zbroje oraz zabytkowa broń rycerska.

Z daleka nad polami Przedgórza Sudeckiego rysuje się czerwoną bryłą zamek w Kamieńcu Ząbkowickim. Zbudowany w latach 30. XIX w. dla holenderskiej księżnej Marianny Orańskiej był jednym z najpiękniejszych romantycznych zamków świata.

Warto również odwiedzić piastowski zamek w Legnicy, a także interesujące ruiny zamku we Wleniu, renesansowego zamku w Ząbkowicach oraz Bolczów w Rudawach Janowickich.

Odwiedzając Opolszczyznę warto udać się na zamek w Otmuchowie. Gotycko-renesansowa budowla stoi tu od XII w. Największą osobliwością tego zamku są jedyne w Europie „końskie schody”, którymi można było, nie schodząc z rumaka, wjechać do komnat na pierwszym piętrze.

Zamek w Głogówku, renesansowa siedziba Oppersdorfów do dziś zachowała szereg portali, baszt, kaplic oraz sal, wykorzystywanych obecnie jako muzeum.

37 baszt bajkowego zamku w Mosznej nie ma swego odpowiednika w Polsce. Obiekt ten jest mieszaniną stylów nakładających się na siebie od XVII w. Jego widoku pośród zieleni parku angielskiego po prostu nie da się zapomnieć.

Zamek piastowski w Brzegu jest dla Opolszczyzny tym, czym Książ dla Dolnego Śląska. Zwany „śląskim Wawelem” rzeczywiście jest renesansowym arcydziełem, posiadającym m.in. „wawelskie” krużganki nad dziedzińcem. Zamkowe wnętrza mieszczą oddział Muzeum Narodowego we Wrocławiu.

Przepiękne zamki spotkamy także na ziemiach całego województwa śląskiego. Owiane mrożącymi krew w żyłach legendami średniowieczne warownie obronne na Szlaku Orlich Gniazd to chyba największa atrakcja Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Ruiny jurajskich zamków co roku odwiedzają tysiące turystów z całego świata.

Wśród położonych na szlaku warowni niewątpliwie wyróżnia się „perła Jury” – najpiękniejsze, największe i najlepiej zachowane ruiny zamku ogrodzienieckiego w Podzamczu, nazywanego często „małym Wawelem”. Przyjmuje się, że zamek został wzniesiony z inicjatywy Kazimierza Wielkiego w XIV w. Spalony podczas najazdów szwedzkich w 1655 r. i 1702 r. nigdy już nie odzyskał dawnej świetności. Mimo to zamek tętni życiem. Prężnie działa tu Bractwo Rycerskie Ziemi Ogrodzienieckiej, a przez cały sezon turystyczny organizowane są ciekawe imprezy plenerowe (pokazy sztuki rycerskiej, tańca dawnego, pikniki, koncerty). W sąsiedztwie zamku wznosi się Góra Birów, gdzie archeolodzy odnaleźli szczątki wczesnośredniowiecznego grodu (planowana jest jego rekonstrukcja).

Ok. 10 km od Podzamcza znajdują się średniowieczne ruiny zamku w Smoleniu, który również został spalony podczas „potopu szwedzkiego”. Wokół zamku rozciąga się Rezerwat Przyrody „Smoleń”, a w sąsiedztwie znajduje się Ośrodek Dydaktyczno-Naukowy Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Śląskiego. Na uwagę zasługuje wytyczona przez ZPKWŚ ścieżka dydaktyczna po Dolinie Wodącej z grupami malowniczych ostańców i jaskiń.

Będąc w okolicach Pilicy warto odwiedzić ruiny zamku rycerskiego w Udorzu. Fundatorem zamku, którego budowę rozpoczęto w XIV w., był prawdopodobnie Iwo z Obiechowa, ówczesny dziedzic Udorza. Ruiny położone są w tzw. Lesie Kleszczowskim – warto je zobaczyć choćby ze względu na panujący tu charakterystyczny klimat tajemniczości i odosobnienia – rodem z epoki, w której zamek powstawał. Ruiny zamku, zwanego w średniowieczu „Bąkowcem” – to jedna z atrakcji okolic Zawiercia. Twierdza wybudowana została na skalnym wzniesieniu nieopodal wsi Morsko (obecnie teren ośrodka wypoczynkowego). Historia zamku i jego początki nie są dobrze znane.

Jedną z ważniejszych warowni na Szlaku Orlich Gniazd był z pewnością zamek w Olsztynie koło Częstochowy, wzniesiony przez Kazimierza Wielkiego. Malowniczo położone pośród jurajskich skał ruiny do niedawna były miejscem wielu imprez plenerowych – najważniejszą z nich był pokaz pirotechniki i laserów.

Zaledwie kilka kilometrów od Olsztyna widać kolejne „orle gniazda” górujące nad okolicą – zamek w Mirowie i położony w jego sąsiedztwie zamek w Bobolicach (obecnie rekonstruowany). Mniej znane, choć także godne uwagi  są ruiny strażnicy rycerskiej w Ryczowie k. Ogrodzieńca oraz ruiny zamku w Siewierzu.

Wizytówką Będzina jest charakterystyczny gotycki zamek, wybudowany w XIV w. przez Kazimierza Wielkiego. W XI w. istniał w jego miejscu drewniany gród, który w 1241 r. został spalony przez Tatarów. Budowla składa się z zamku górnego (dawna część mieszkalna), 30 m wieży i rozległego przedzamcza. Warownię otacza fosa oraz wysoki podwójny mur. W zamkowych wnętrzach funkcjonuje Muzeum Zagłębia z bogatą kolekcją broni i uzbrojenia ochronnego. Obecny swój wygląd zabytek zawdzięcza powojennej rekonstrukcji.

Zamek w Toszku k. Gliwic to unikatowy gotycki obiekt stanowiący skarb dziedzictwa kulturowego Górnego Śląska. Gród w Toszku istniał prawdopodobnie już w X w. W XII w. utworzono tu kasztelanię. Na przełomie XIV/XV w. powstał zamek murowany. Jego historia jest nierozerwalnie związana z historią regionu począwszy od panowania Piastów Opolskich, poprzez okres panowania Redernów i Colonnów, aż do świetności tego obiektu w epoce romantyzmu, kiedy to właścicielem zamku był ojciec słynnego poety romantycznego Józefa von Eichendorffa. W 1811 r. zamek zniszczył pożar i dopiero w latach 1956-1963 część budynków odremontowano, a pozostałe mury zabezpieczono jako trwałą ruinę. W chwili obecnej jest on w zarządzaniu Miejsko - Gminnego Ośrodka Kultury w Toszku.

Chudów (k. Katowic) wzniesiono podobno na miejscu starszego zamku słynnego zakonu templariuszy. Dziś odbywają się tutaj cyklicznie (drugi weekend sierpnia) Jarmarki Średniowieczne, podczas których podziwiać można walki rycerskie, pracę dawnych rzemieślników, posłuchać koncertów, a także skosztować potraw sporządzanych wedle starych receptur. Na miejscu warto obejrzeć wystawę zabytków, a w pobliskim parku ekspozycję „Demony Śląskie”.

Śląsk Cieszyński może poszczycić się jedną z najstarszych w Polsce budowli – rotundą romańską pochodzącą z XI w., której pozostałości podziwiać można na Wzgórzu Zamkowym w Cieszynie. Znajduje się tu również piastowska wieża z XIV w.


Źródło:
"Szlaki tematyczne Śląska" - Dolnośląska Organizacja Turystyczna, Opolska Organizacja Turystyczna, Śląska Organizacja Turystyczna