Muzeum Tkactwa Dolnośląskiego w Kamiennej Górze

Kamiennogórskie muzealnictwo ma długą i bogatą tradycję. Pierwsze muzeum w Kamiennej Górze powstało przy ewangelickim Kościele Łaski w latach trzydziestych osiemnastego wieku jako typowy dla tego okresu „Gabinet Osobliwości”. Od innych instytucji różniła go tylko formuła dostępności, mogli go odwiedzać wszyscy mieszkańcy miasta. W 1727 roku Melchior Ducius Waldenberg na zakup księgozbioru dla przykościelnej biblioteki przeznaczył kwotę 4 tysięcy guldenów, wykonawcą tego zadania był diakon Minor, gromadził on książki w czterech działach: teologicznym, historycznym, filozoficznym i filologicznym. Później do biblioteki oprócz książek zaczęły trafiać listy, dokumenty i inne „osobliwości” przywożone przez mieszkańców i gości.

Muzeum Tkactwa Dolnośląskiego w Kamiennej Górze jest spadkobiercą tej wielowiekowej tradycji. Obecne muzeum mieści się w barokowej kamienicy w rynku miasta.
 
Najstarsze akta obiektu datuje się na 1760 rok, wiadomo również, że budynek w 1774 roku został sprzedany firmie lniarskiej Fischer, a następnie stał się własnością kupca – Daniela Kaufmanna. Rodzina Kaufmann w 1917 roku odsprzedała kamienicę Dolnośląskiej Loży Masońskiej. W 1932 roku budynek przeszedł na własność miasta i zaczęto w nim organizować Heimatmuseum. Ogromne zasługi w utworzeniu muzeum i popularyzacji wiedzy o regionie położył pierwszy jego dyrektor dr Ernest Kunick.

Niestety wiedza o przedwojennych zasobach tego muzeum jest bardzo niewielka, nie zachowały się inwentarze, a najcenniejsze zbiory, które ocalały trafiły do zbiorów Muzeum Śląskiego we Wrocławiu.

Po wojnie ponownie muzeum zaczęto tworzyć w 1947 roku, także gminy ewangelickie w Kamiennej Górze i Chełmsku Śląskim przekazały część swoich pamiątek i w ten sposób wśród eksponatów znalazły się także osiemnastowieczne obiekty z „Gabinetu Osobliwości”.
Obecnie muzeum gromadzi zbiory w trzech działach: sztuki, tkactwa i dziale numizmatyczno-historycznym.



DZIAŁ TKACTWA

W Dziale Tkactwa sklasyfikowanych i opisanych jest ponad 700 eksponatów związanych z włókiennictwem. Dział gromadzi kolekcję polskiej współczesnej tkaniny artystycznej, tkaninę zabytkową, przemysłową oraz inne eksponaty min. elementy stroju ludowego i mieszczańskiego. Muzeum zajmuje się zabytkami i historią regionalnego rzemiosła tkackiego oraz przemysłu włókienniczego, gromadzi dokumenty, fotografie, pamiątki związane z dziejami cechów rzemieślniczych i późniejszych zakładów włókienniczych..

Znaczącą grupę eksponatów stanowią narzędzia i urządzenia wykorzystywane do obróbki i przetwarzania lnu. Wśród nich znajdują sie m.in. drewniane międlice, cierlice do lnu i konopi, szczotki i grzebienie do czesania włókien, kołowrotki, przęślice, snowarki, zwijaki, motowidła oraz warsztaty tkackie. Na stałej wystawie możemy też zobaczyć mechaniczne, automatyczne krosna, cewiarkę pracujące przed laty w miejscowych zakładach lniarskich.

W Dziale Tkactwa kamiennogórskiego muzeum gromadzone są również tkaniny zabytkowe takie jak serwety, obrusy drukowane i wyszywane, fragmenty materiałów, tkaniny reklamowe, hafty. Większa część tych obiektów pochodzi z XIX wieku, lecz są również w dziale eksponaty starsze bo osiemnastowieczne oraz tkaniny powstałe na pocz. XX stulecia. Wśród zabytków muzealnych związanych z tkactwem i tkaniną znajdują się akcesoria do znakowania materiałów, stemple do drukowania tkanin, matryce, wzorniki haftów.
Zbiór tkaniny przemysłowej reprezentują tkaniny lniane i jedwabne powstałe w II poł. XX w. w miejscowych zakładach włókienniczych. Są to tkaniny materacowe, odzieżowe, leżakowe, ścierkowe, podszewkowe, które wyprodukowano w Zakładach Przemysłu Lniarskiego "Len" w Kamiennej Górze oraz w kamiennogórskich Tkalniach Jedwabiu "Floreta". Muzeum posiada także kilkanaście wzorników współczesnych tkanin lnianych.

Obok narzędzi do przetwarzania lnu, tkanin zabytkowych, przemysłowych i innych akcesoriów związanych z produkcją tkanin, w Dziale Tkactwa znajdują się stroje ludowe oraz mieszczańskie. Przeważająca ilość tych eksponatów pochodzi z Dolnego Śląska i są to zarówno ubiory i elementy strojów damskich jak i męskich. Suknie, spódnice, bluzki, kaftany i peleryny stanowią kolekcję fragmentarycznie prezentującą kobiecą modę z XIX, przełomu XIX i XX w., oraz pierwszej połowy wieku XX . Męski ubiór reprezentują płaszcze, kamizelki, surduty, spodnie, w większości pochodzące z tego samego okresu co stroje damskie.
W Dziale Tkactwa znajdują się również takie elementy ubioru, jak dolnośląskie czepce ludowe, kapelusze, buty, bielizna oraz dodatki- parasole, wachlarze, torebki, mankiety, paski, rajery. Szczególnie cenna jest kolekcja śląskich czepców ludowych z XIX i XX wieku. Charakteryzuje je różnorodność budowy i ornamentyki. Bogactwo barwy i kunszt wykonania ciągle zachwycają zwiedzających.

W skład kolekcji polskiej współczesnej tkaniny artystycznej Muzeum Tkactwa Dolnośląskiego wchodzą trzydzieści trzy eksponaty. Zgromadzone zostały w latach 1977- 2006. W muzealnych zbiorach znajdują się prace wielu znanych polskich artystów plastyków, zajmujących się sztuką włókna. Autorzy reprezentują różne środowiska twórcze a tkaniny charakteryzują rozmaite trendy plastyczne i techniki tkackie obowiązujące na przestrzeni trzydziestu lat.


DZIAŁ NUMIZMATYCZNO-HISTORYCZNY

Dział numizmatyczno- historyczny jest najmłodszym działem w Muzeum Tkactwa Dolnośląskiego w Kamiennej Górze, zaczął działać w roku 2006, wcześniej jego funkcje spełniał częściowo dział sztuki w którym również znajdują się eksponaty o tematyce historycznej. 
Główna część jego zbiorów stanowią XV-XVI wieczne monety srebrne ze skarbu z Dębrznika, (zwięzły opis poniżej) odkrytego w maju 1961r., w liczbie 5161 + 1199 szt. prócz tego 41 eksponatów, z których najciekawszy jest zbiór kartograficzny. Mapy pochodzą z XVIII – XX w, (XVIII - wieczne mapy stanowią większość m. in. z oficyny wydawniczej spadkobierców Homanna w Norymberdze) wydany w 1859 r w Paryżu 100-mapowy atlas Niemiec Le Rouge’a, francuskojęzyczne mapy Dalekiego Wschodu z pracowni Le Parmentiera z Londynu, szacowane na połowę XVIII w., pozostała część gromadzonych od niedawna zbiorów to dokumenty dot. miasta, cechów miejskich i dziejów ziemi kamiennogórskiej w XIX-XX w.

Skarb z Dębrznika
Skarb monet srebrnych odkryty 12.05. 1961 w Debrzniku k/Kamiennej góry przez rolnika, J. Hofmana, przekazany 16.05.1961 do muzeum. Został odkryty podczas prowadzenia prac w gospodarstwie rolnym. Przechowywany był pierwotnie garnku glinianym, który w czasie odkrycia był już rozbity. Zasadniczą część skarbu stanowią monety używane na Śląsku w pierwszej połowie ZVI w, czyli także starsze, z drugiej ale i pierwszej poł. XV w. Dominują monety ze Śląska czeskiego, jedynie mniejszość jest z czasów wczesnohabsburskich (grosz praski, cesarz Ferdynand I), gdy skarb ten był ostatecznie stezauryzowany. Prócz monet czesko – jagiellońskich i przedjagiellońskich (Maciej Korwin) istnieje tu pokaźna grupa polskich monet jagiellońskich, także używanych wtedy na Śląsku. Prócz tego skarb zawiera monety z kilku krajów niemieckich.

Sesterc Antoninusa Piusa
Muzeum posiada w swych zbiorach sesterc cesarza Antoninusa Piusa (138-161 n.e.), stan zachowania monety jest słaby, niemniej znaleziony na terenie ziemi kamiennogórskiej w latach 60-tych XX w. potwierdza istnienie rzymskiego szlaku handlowego prowadzącego z Cesarstwa nad morze bałtyckie przez bramę Lubawską. Sesterce były podstawowymi drobnymi monetami w czasach republiki (srebro) i cesarstwa (brąz) Moneta rzymska znajdowała się w zbiorach kamiennogórskiego muzeum regionalnego (Heimatmuseum) przed wojną, niestety zaginęła w 1945 r.


DZIAŁ SZTUKI

Dział sztuki w Muzeum Tkactwa Dolnośląskiego w Kamiennej Górze prezentuje zbiory kolekcji:

Rzeźba drewniana polichromowana - do najcenniejszych eksponatów należą figury gotyckie: Madonna z Dzieciątkiem, XV w. i św. Dorota, k. XV w.

Malarstwo sztalugowe, którego kolekcja obejmującego ponad 30 płócien
Grafika
Starodruki
Grafika okolicznościowa
Rzemiosło artystyczne

KSIĘGOZBIÓR ZABYTKOWY

W zbiorach muzeum znajdują się bardzo interesujące wydania dotyczące historii regionu, liczne pisma teologiczne, bogato ilustrowane miedziorytami rozmyślania i kazania oraz śpiewniki i in.

Proweniencja: Biblioteka F. Wallenberga, przy Kościele Łaski w Kamiennej Górze i przedwojenne muzeum w Chełmsku Śląskim
Zbiory Muzeum Regionalnego w Kamiennej Górze powiększono, m.in. o wymienione niżej starodruki, w roku 1948.

Johann Ludovici Gottfridi, Historische Chronica der vier Monarchien von Erschaffung...., wyd. drugie 1710, ilustrowana licznymi miedziorytami 14x 10, Matthaeusa Meriana (1593-1650), według rysunków Joachima Sandrarta.
Biblia w tłumaczeniu M. Lutra, z licznymi drzeworytami mistrzów PO, LG i VW., wydana w Norymberdze, XVII w.
Katalog Biblioteki Wallenberga, opracowany przez Theodora Langnera, 1881

STARE WIDOKÓWKI

Kolekcja obejmuje zbiór starych widokówek i fotografii ukazujących Kamienna Górę



Wystawy stałe

• Wystawa " Z dziejów Kamiennej Góry"
  Wystawę poświęconą historii miasta Kamiennej Góry można podzielić na kilka tematów i części. Pierwsza z nich to grupa eksponatów związanych z kościołem Łaski w Kamiennej Górze, takich jak Laska Łaski, portrety osób związanych z historia tego kościoła, grafiki.
  
  Temat drugi, bezpośrednio związany z kościołem Łaski to prezentacja spuścizny dawnego gabinetu osobliwości, stworzonego przy bibliotece, ufundowanej przy Kościele Łaski przez Melchiora Duciusa von Wallenberga w . Prezentowane są cenne pozostałości z gabinetu, który uznaje się za najstarszą, dostępną publicznie placówkę typu muzealnego, która istniała na obszarze obecnego terytorium Polski.
  
  Temat trzeci to właściwa wystawa miejska związana m. in. z rzemiosłem i cechami (zabytki z wieków XVIII i XIX - puchary, kubki cynowe, pieczęcie, skrzynie, tarcze trumienne). Kolejna, czwarta część wystawy poświęcona jest przemianom społecznym, ludnościowym i gospodarczym miasta w wiekach XIX i XX wraz z mapami, przedstawieniami widoków Kamiennej Góry, jej budowli i zakątków, autorstwa różnych artystów z czasów niemieckich i polskich, w różnych technikach, grafika, malarstwo, zbiory fotografii, prócz tego zbiory dokumentów i zdjęć z historii Kamiennej Góry po 1945 r.
  

• Wystawa „Dawna wieś dolnośląska”
  Na stałej ekspozycji pt. „Dawna wieś dolnośląska” zwiedzający kamiennogórskie muzeum mogą obejrzeć narzędzia rolnicze i rzemieślnicze, meble, sprzęty użytku domowego oraz stroje używane na dolnośląskiej wsi od XVIII w. aż do pierwszej połowy dwudziestego stulecia.
  
  Zaaranżowana w dwóch salach wystawa prezentuje różne eksponaty związane z życiem wiejskim na terenie Dolnego Śląska, można zobaczyć narzędzia używane podczas prac polowych, uprawy ogrodów, zajęć związanych z hodowlą zwierząt. Pokazane na wystawie narzędzia rzemieślnicze są sprzętami związanymi z kowalstwem, stolarstwem, rymarstwem, a te używane w gospodarstwie domowym to elementy wyposażenia izby takie jak meble, naczynia, formy piekarnicze, przedmioty używane do wypieku chleba i przedmioty do dekoracji wiejskiej izby (obrazki na szkle, zegary, lampy). Na tej etnograficznej wystawie prezentowany jest także fragment kolekcji czepców śląskich oraz strojów ludowych , pochodzących ze zbiorów Muzeum Tkactwa.
  

• Wystawa „Rozwój tkactwa i przemysłu włókienniczego w Kamiennej Górze”
  Wystawa stała zatytułowana „Rozwój tkactwa i przemysłu włókienniczego w Kamiennej Górze” prezentuje eksponaty związane z rzemiosłem tkackim oraz przemysłem włókienniczym rozwijającym się na terenie Ziemi Kamiennogórskiej od średniowiecza do czasów współczesnych. Część wstępną wystawy stanowią plansze z krótko opisaną historią włókiennictwa.
  Ekspozycja składa się z trzech sal wystawowych, przy czym w pierwszej z nich znajdują się najstarsze zabytki tkackie, których historia sięga średniowiecza. Są to archeologiczne znaleziska przęślików, wrzecion, mieczyków tkackich, przęślic, szpul oraz fragmenty tkanin wełnianych.
  
  Charakterystycznym zabytkiem umożliwiającym poznanie najstarszej historii tkactwa jest rekonstrukcja pionowego warsztatu tkackiego. W tym samym pomieszczeniu wystawienniczym można obejrzeć drewniane narzędzia do ręcznej obróbki lnu i konopi: międlicę, szczotki, motowidła, kołowrotki. Ekspozycja obejmuje także zabytki związane z miejską organizacją cechów rzemieślniczych, zajmujących się płóciennictwem, sukiennictwem, pończosznictwem, krawiectwem. Te eksponaty to cynowe kubki, zdobione emblematem płócienników, stemple do znakowania tkanin, drewniane skrzynki cechowe, dokumenty. Na ścianach pierwszej z sal wystawowych prezentowane są także tkaniny wzorzyste pochodzące z XVIII, XIX i pocz. XX w., tj. fragmenty materiałów lansowanych, broszowanych, obrusy drukowane. Te ostatnie ozdobione zostały za pomocą stempli do drukowania, które również można obejrzeć na opisywanej ekspozycji. Zobaczyć można też krosno żakardowe oraz tkaniny wykonywane na takich warsztatach.
  
  Druga sala ekspozycyjna stałej wystawy włókienniczej kamiennogórskiego muzeum, opowiada historię przedwojennych fabryk lniarskich, założonych w II poł. XIX w. na terenie Kamiennej Góry.
  
  Fotografie oraz pamiątki takich zakładów jak Schlesische Textilwerke Methner & Frahne, Rinkiel A.G., zakłady Grünfelda pokazują świetność przemysłu włókienniczego w Kamiennej Górze na przełomie XIX i XX stulecia.
  
  W ostatnim z pomieszczeń, wchodzących w skład wystawy, prezentowane są mechaniczne krosna oraz cewiarka, pochodzące z powojennych kamiennogórskich zakładów przemysłu lniarskiego oraz zdjęcia i przedmioty z innych fabryk włókienniczych pracujących na terenie miasta po 1945 roku.
  
  Wystawę „Rozwój tkactwa i przemysłu włókienniczego w Kamiennej Górze” uzupełnia ekspozycja drewnianych, poziomych warsztatów tkackich, pochodzących w większości z Dolnego Śląska, wydatowanych na XIX w.
  

Wystawy czasowe

• Malarstwo, rysunek Edwarda Dwurnika - wystawa otwarta od 05 kwietnia 2007 roku.

Kontakt:

Muzeum Tkactwa Dolnośląskiego
pl. Wolności 11, 58-400 Kamienna Góra
tel. (75) 744 22 75,
fax (75) 744 29 24
e-mail: muztkdol@poczta.wp.pl
www.muzeumtkactwa.pl


Źródło:
Strona internetowa www.muzeumtkactwa.pl
Materiały zostały zaprezentowane dzięki uprzejmości Muzeum Tkactwa Dolnośląskiego w Kamiennej Górze.