Zespół Klasztorny w Henrykowie

Dominujący w krajobrazie dwuwieżową fasadą kościoła zespół klasztorny w Henrykowie został założony jako druga na Śląsku fundacja cysterska w 1225 r. Liczne darowizny książąt i panów śląskich stały się podwaliną potęgi ekonomicznej tutejszych mnichów. W swych rozległych dobrach, cystersi prowadzili szeroko zakrojoną działalność gospodarczą: hodowali bydło i owce, zakładali stawy rybne i winnice, posiadali browary, młyny, kopalnie srebra w Srebrnej Górze i liczne warsztaty rzemieślnicze. Ich ogromny majątek, liczący 35 wsi i folwarków, został skrupulatnie zinwentaryzowany w powstałej w klasztornym skryptorium „Księdze Henrykowskiej”, która stanowi cenny zabytek średniowiecznego piśmiennictwa, znany szczególnie z pierwszego zapisanego w nim polskiego zdania.  

Własność cystersów trwała tu do sekularyzacji majątków kościelnych w Prusach. W 1812 dobra zakupiła siostra króla Fryderyka Wilhelma III, późniejsza królowa holenderska Fryderyka Luiza Wilhelmina. W 1863 r., drogą dziedziczenia, majątek przeszedł w ręce książąt sasko-weimarskich, którzy panowali tu do 1945 r. W 1946 r. kościół przekazano polskim cystersom z opactwa w Szczyrzycach, w budynku klasztornym w 1965 r. umieszczono szkołę rolniczą z internatem, a zabudowania gospodarcze przekazano PGR-owi. Od 1990 roku klasztor objęło Wyższe Seminarium Duchowne Archidiecezji Wrocławskiej. Obecnie kształcą się tu i mieszkają alumni I roku seminarium.  

Teren zespołu klasztornego otoczony jest murem z dwiema bramami: Dolną i Górną. Przy Bramie Dolnej znajduje się prezbiterium dawnego kościoła św. Andrzeja oraz pomnik św. Jana Nepomucena. Bramę Górną zdobią figury cysterskich patronów, śś. Benedykta i Bernarda. Na dziedzińcu, otoczonym z trzech stron oficynami klasztornymi, wznosi się studnia św. Józefa oraz barokowa kolumna Trójcy Świętej z 1698 r. Od południa do zabudowań klasztornych przylega dawny ogród opacki z pawilonem letnim.  

Najstarszym elementem kompleksu klasztornego jest gotycki kościół p.w. Wniebowzięcia NMP i św. Jana Chrzciciela. Budowla, wznoszona stopniowo od lat 30. XIII do początku XIV w., stała się wzorcem gotyckiego kościoła na ziemiach polskich. Wystrój kościoła pochodzi głównie z przełomu XVII i XVIII w. Bodaj najsłynniejszą jego częścią są wspaniałe XVI-wieczne dębowe stalle z późniejszą, barokową dekoracją snycerską przedstawiającą sceny pasyjne, sceny z życia Chrystusa, postacie świętych i chórów anielskich, wplecione w bogaty ornament roślinny. Na uwagę zasługuje też ołtarz główny z posągami śś. Jana Chrzciciela, Bernarda, Jana Ewangelisty, Piotra i Pawła oraz św. Jadwigi i ks. Henryka Brodatego – fundatorów klasztoru. Wysoki poziom artystyczny przedstawia też ambona ze sceną Przemienienia na górze Tabor na baldachimie i scenami biblijnymi na balustradzie i koszu.  

Na ścianach wokół prezbiterium zawieszono cykl obrazów ilustrujących żywot św. Bernarda, dzieło Włocha Giovanniego Bonory, a w nawie południowej zobaczyć można 5 obrazów Michała Willmanna, przedstawiających sceny z życia Chrystusa. Całość uzupełniają ołtarze boczne, XVII-wieczny prospekt organowy, liczne obrazy w bogatych snycerskich bądź stiukowych ramach i ręcznie kute kraty. W wieńcu kaplic za prezbiterium na szczególną uwagę zasługuje kaplica św. Marii Magdaleny, w której umieszczono XIV-wieczny nagrobek dobroczyńców klasztoru - ks. Bolka II ziębickiego i jego żony Jutty.   Budynek klasztorny w obecnej postaci wzniesiony został  w latach 1681-1702 przez Bawarczyka Mateusza Kirchberga. Po przejęciu majątku przez książąt sasko-weimarskich  dokonano w nim szeregu zmian, przekształcając pomieszczenia klasztorne w apartamenty pałacowe. Z tego okresu pochodzi też 64-hektarowy park w stylu angielskim zaprojektowany przez Edwarda Petzolda.  

Powiatowe Centrum Informacji Turystycznej
ul. Św. Wojciecha 5/1
57-200 Ząbkowice Śląskie
tel./fax 074/815 74 01
e-mail: pcit@zabkowice.com.pl
www: www.zabkowice.com.pl


Źródło: Dolnośląska Organizacja Turystyczna (DOT)