Wieża w Żelaźnie

Najciekawszym zabytkiem Żelazna jest stojąca w centrum wsi wieża. Historycy mają dość odmienne zdanie co do jej przeznaczenia, ale najczęściej w opracowaniach krajoznawczych występuje ona jako średniowieczna wieża mieszkalna. W tamtych czasach książęta niechętnie wydawali swoim rycerzom zgodę na budowę dworów i zamków, bojąc się wzrostu ich siły, dlatego też rycerze omijali ten zakaz budując dla siebie wieże mieszkalne, które jednocześnie były budowlami obronnymi. Taka wieża stoi np. w Siedlęcinie.   Jeśli chodzi o wieżę w Żelaźnie to coraz częściej przeważa jednak opinia, że była to budowla cywilna, o czym świadczyć mogą detale architektoniczne, takie jak wąskie strzelnice (w wersji obronnej usytuowane byłyby znacznie wyżej), czy pozostałości wykuszu (w wieży obronno-mieszkalnej wykusz latrynowy byłby nie z reprezentacyjnej strony, ale od tyłu). Historyk Józef Kögler zapisał pod koniec XVIII wieku, że wieża pełniła rolę suszarni słodu z piecem na dolnej kondygnacji i suszarniami na wyższych. Opierając się na tych informacjach można założyć, że budowla powstała w XVI lub na początku XVII wieku.   W czasie wojny 30-letniej wieża wraz z większością miejscowości spłonęła, a w 1727 roku została przebudowana na budynek mieszkalny. Podczas II wojny światowej mieścił się w niej niewielki obóz pracy. Wyremontowana w 1966 roku z przeznaczeniem na stanicę harcerską i miejsce pamięci narodowej, nigdy nie doczekała się realizacji tych planów, a w kolejnych dziesięcioleciach stała pusta i powoli niszczała. Obecnie jest własnością prywatną i jest powoli remontowana      


Źródło: Dolnośląska Organizacja Turystyczna (DOT)